Sevgili Başbakanımız ne zaman uluslararası bir platformda konuşsa yüreğim ağzıma geliyor. Çok konuşan çok yanılır sözüne inandığımdan değil, başka kaygılarım olduğu için. Yani, sayın başbakanımızla aynı yaş grubunda sayılırız ve bizim gençliğimizde biri uygunsuz kaçan bir laf ettiğinde, “Fransız turistlere karşı ayıp oluyor,” derdik. İşte böyle bir hisse kapılıyorum böyle zamanlarda. Fransız turistler çok umurumda olduğu için değil de, edilen söz gerçekten yakışıksız kaçtığı için.
Bazı esprilerin ya da deyişlerin çevirisi yoktur. Ancak verili bir kültürel çerçeve içinde anlamlı olurlar; çevirmen istediği kadar başarılı olsun “çevrilmiş” bir espri ancak ekşi bir gülümseme yaratır yüzlerde, o da olsa olsa kibarlıktan. “Siz bu işe Fransızsınız,” dediğinizde bir İngiliz’in ya da Japon’un (hele bir Fransız’ın) ne kastettiğinizi anlaması için, daha Osmanlı döneminden başlayarak “Fransız”ın bizim için ne ifade ettiğini bilmesi, mesela Türklerin bazı insanlara “Mon chér” dediklerine aslında “züppe, çokbilmiş ve Garp özentisi” demek istediklerini filan kavraması gerekir. Dolayısıyla yetmiş iki buçuk milletin bulunduğu bir parlamentoda bir Fransız’a “Sen bu duruma Fransızısın,” derseniz, bu esprinizin mealinin çevrilebileceğini ve anlaşılabileceğini sanmak, en iyi ihtimalle saflıktır.
Ben Recep Tayyip Erdoğan’ın bu kadar saf olduğunu sanmıyorum. Her şey olabilir, ama saf değil. Dolayısıyla, onun Avrupa Parlamentosunda konuştuğunu, ama Avrupa Parlamentosuna konuşmadığını düşünüyorum. Reklamcı tabiriyle, “Hedef Kitle” oradaki insanlar değil, o akşam ya da ertesi gün bu konuşmayı haberlerde izleyip, espriyi kavrayacak olanlar, Türkçe konuşan, Türkçe düşünen insanlar. Belli ki Erdoğan bu konuşmasına Türkiye kamuoyundan alacağı tepkinin bir tür “Van Minüt” tepkisi olacağını düşünmüş seçimlere topu topu iki ay kala. Nitekim bazı gazeteler bu çağrışımı da kullandı.
Gerçi AKP’ye en uzak kişi bile o “Van Minüt” olayında biraz olsun etkilenmiş, kendisini Orta Doğu’nun kabadayısı ilan eden bir uluslararası güce diklenen başbakana bir tür yakınlık duymuştu; ancak bu ikinci “Van minüt” olayı pek de aynı tepkiyi almayacak gibi görünüyor. İlkinde bir meydan okuma, mahallenin kabadayısına bir karşı çıkış, başını dik tutan bir delikanlı tavrı vardı. Bu ikincisinde ise “Size ne, size ne! Ben bildiğimi okurum!” diyen bir ergen tavrı var, o yüzden kimselerden pek bir sempati bulamayacak gibi görünüyor.
Öte yandan, bu tavra uzaktan da olsa bir anlayış göstermemiz mümkün olabilir belki. Ne de olsa iki ay sonra seçim var; bir başbakan, hele daha önce uluslararası platformlarda “meydan okuma” tavrı aldığında buna destek görmüşse, bir kez daha şansını denemek isteyebilir. Politika bu, ne de olsa bu tür taktik oyunlar hoş görülecektir, hoş görülmese de unutulacaktır birkaç ay sonra.
Beni esas kaygılandıran, başbakanın uluslararası bir platformu seçimlerde avantaj elde etmek için kullanması, Avrupa Parlamentosuyla konuşuyormuş gibi yapıp seçmeniyle konuşması değil. Her politikacı buna benzer şeyler yapar ve uzun vadede şu ya da bu biçimde hoş görülebilir. Beni esas kaygılandıran, Recep Tayyip Erdoğan’ın bu davranışıyla Avrupa Birliği hedefinden vazgeçmiş, ya da en azından vazgeçmeye hazırlanıyor olduğunu göstermesi. Avrupa Birliği konusunda hala umutlu bir politik önder, böyle bir fırsatı seçimler için avantaj sağlamak amacıyla kullanmayı aklından bile geçirmezdi. Demek ki Erdoğan bile vazgeçiyor AB hedefinden; o da uluslararası platformları “Türkün Türke propagandası” amacıyla kullanıyor.
Ne diyeyim, bunu öğrendiğimiz iyi oldu.