Esas mesleğim eğitimcilik. O yüzden son günlerimizi işgal eden “şifre” tartışması beni de ilgilendiriyor ister istemez. Ancak son zamanlarda (biraz da Dan Brown etkisiyle) “şifre” meselesiyle ne kadar ilgilenirsem ilgileneyim, işin bu yanı benim için ikinci planda kalıyor; hele üniversitemde (gene son zamanlarda) akademik kadro arasında yaygın bir biçimde tartışılan Türkçe derslerinin kaderi sorusunu düşünecek olursak.
Medya ÖSYM’nin “şifresini” tartışadursun, biz üniversiteye gelen (yani o “şifre” badiresini atlatan) öğrencilerin neden Türkçe okuyamadıklarını, yazamadıklarını ve hatta konuşamadıklarını konuşuyoruz aramızda. Bana sorarsanız, bu konuyu “ana dilde eğitim hakkı” kapsamında ele almak bile mümkün.
ÖSYM terörü, orta öğrenimdeki öğrencilerin “ana dilde eğitim haklarını” gaspediyor aslında. Öğrenciler o duvarı atlayıp geçebilmek için akıl yerine kurnazlık, dil yerine başka hiçbir yerde işlerine yaramayacak şifreler, sayısal düşünme yeteneği yerine karmakarışık bir aritmetik, sosyal bilimler yerine anlamını daha baştan unuttukları ezber metinleri öğreniyorlar.
Sonra bazıları “başarılı” oluyor. Öğrendikleri her şey anlamsız hale geliyor bir anda. Üniversiteye geliyorlar ve üniversitenin gerektirdiği özellikleri başka yollarla edinmeyi becermiş çok küçük bir azınlık dışında, ne yapacaklarını bilemiyorlar.
Ana dillerini doğru dürüst bilmiyorlar, ama biz onlara ikinci bir dil öğretmeye çalışıyoruz. Türkçe bilmeyen İngilizceyi nasıl öğrensin? Olmuyor tabii. Düşünce dille yapılan bir faaliyettir, bazılarının sandığı gibi soyut imgelerle değil. O yüzden dilini bilmeyen mühendislik de öğrenemez, iktisat da, hukuk da, sosyoloji de, işletme de. Ama öğrenciler köprünün başında Deli Dumrul gibi bekleyen ÖSYM barikatını aşmak için dillerini bir yana bırakıp “testte başarılı olma kurnazlığı” öğreniyorlar yalnızca.
Sonra biz eğitimciler kara kara düşünmeye başlıyoruz: Devletin on bir yıl boyunca yapmakla görevli olduğu halde yapmadığı bir şeyi, biz gecikmiş olarak da olsa yapabilir miyiz diye. Öyle ya, devlet bu konuda neredeyse tamamen havlu atmış, sadece üniversitenin kapısına diktiği barikatın güvenliğini sağlamaya çalışıyor; onun diktiği barikatı aşma tekniklerini ise özel dershaneler öğretiyor.
Aslında bu dershaneler bir anda tabahhur etse ve ortadan kaybolsa değişen bir şey olmayacak. Liseyi bitiren öğrenci sayısı sabit, üniversitelerin alabileceği öğrenci sayısı da. Aynı sayıda öğrenci girecek üniversiteye yani. Peki, bunların kimliği değişecek mi? Dershaneye verecek parası olmayanlar için belki biraz, ama o kadar.
Peki madem öyle, neden bu delilikle uğraşıyoruz onyıllardır? Çünkü merkezi sınavın ilk yıllarında dershanelere gidenler, üniversiteye daha hazır oldukları için değil, test tekniklerini öğrendikleri için daha başarılı olmuşlar. Sonra zaman içinde çoğunluk dershanelere gittiği için denge yeniden kurulmuş. Yani her şey, dershaneler hiç olmasaydı olacağı gibi; ama bu arada dershaneler bol bol para kazanıyor, öğrenciler ise lise eğitimini tamamen boşlamışlar, tek öğrendikleri alfabenin ilk beş harfi arasında kurnazlık yapmak.
Sonra da biz bunlara üniversitenin olanaklarıyla dillerini ya da temel insanlık/yurttaşlık/bilim insanlığı becerilerini öğretmeye çalışıyoruz. Bazen başarılı bile oluyoruz, ama arada heba olan maddi ve insani kaynağın haddi hesabı yok.
Gençler başlarına geleni hak etmiyorlar, üniversiteler de. Ama milyonlarca kişinin kaderleri hakkında şifreler üretip karar verme konumuna yerleşenler de orada bulunmayı hak etmiyorlar. Hele bu akıl dışı sistem içinde öğrencilere alfabenin ilk beş harfini öğretip para ve siyasi ikbal kazananlar hiç hak etmiyorlar.